Περί ολοκληρωτισμών

Μιλώντας για ολοκληρωτισμούς και θίγοντας ευαίσθητα ελατήρια ορισμένων... Θα έγραφα λίγες γραμμές, αλλά προτιμώ τις "χίλιες λέξεις" μιας εικόνας.


17 Σεπτεμβρίου 1939: Ο αξιωματικός του ναζιστικού γερμανικού στρατού δίνει το χέρι του στον Σοβιετικό αξιωματικό, που μόλις έχει συναντήσει επί του συνόρου των ζωνών επιρροής των δύο χωρών (Ναζιστικής Γερμανίας και Σοβιετικής Ένωσης), πάνω στο διαμελισμένο σώμα της Πολωνίας. Εφαρμογή του Συμφώνου μη επίθεσης ή Συμφώνου Μολότωφ-Ρίμπεντροπ (είχε συνομολογηθεί στις 23-8-1939).

Όπως σωστά "κραυγάζει" ο Αρκάς, μόνον οι μη ολοκληρωμένοι άνθρωποι θαυμάζουν ολοκληρωτικά καθεστώτα. Σε κάθε τόπο, σε κάθε χρόνο.

Το "καταραμένο" 1936 και η δικτατορία του Μεταξά

Το 1936 ήταν για την ελληνική πολιτική σκηνή ένα έτος που ενδείκνυται για... συνωμοσιολογίες.
Όσοι γνωρίζουν τον γράφοντα προσωπικά γνωρίζουν πως μόνο συνωμοσιολόγος δεν μπορεί να χαρακτηριστεί. Η ιστορία, όμως, παίζει συχνά περίεργα και μακάβρια παιχνίδια. Ένα από αυτά έλαβε χώρα στο αναφερόμενο έτος 1936 και αυτό ακριβώς θα ήθελα να «θυμηθώ» και να «θυμίσω», με αφορμή τη συμπλήρωση 81 ετών από την επιβολή της δικτατορίας της 4^ης Αυγούστου από τον Ιωάννη Μεταξά.

Κατά τη διάρκεια του 1936 έφυγαν από τη ζωή όλες οι σημαίνουσες πολιτικές προσωπικότητες της τότε Ελλάδας. Μια αλληλουχία θλιβερών γεγονότων, διανθισμένη από πολιτικές απερισκεψίες των αστικών πολιτικών σχηματισμών αλλά και καταστροφικές επιλογές του ΚΚΕ έμελλαν να οδηγήσουν στη, διά της νόμιμης οδού, ανάληψης της διακυβέρνησης από τον Ιωάννη Μεταξά, με τις ευλογίες του παλατιού, και την εγκαθίδρυση δικτατορικού καθεστώτος στη χώρα. 

Ας δούμε τα πράγματα, όμως, γραμμικά, όπως τα σταχυολογεί η «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους»:

Στις 19 Οκτωβρίου 1910 ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄ διόρισε πρωθυπουργό τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Την ίδια μέρα ο Ιωάννης Μεταξάς έλαβε πρόσκληση να επισκεφτεί τον Βενιζέλο στο ξενοδοχείο που διέμενε. Όταν τον συνάντησε, ο Βενιζέλος του πρόσφερε τη θέση του πρώτου υπασπιστή του. Έτσι, ο Μεταξάς έγινε ο σύνδεσμος του πρωθυπουργού με τα ανάκτορα. Ικανότατος αξιωματικός με ιδιαίτερα υψηλό δείκτη ευφυΐας, ο Μεταξάς συμμετείχε σε όλες τις μάχες του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου, θεωρούμενος επίσης ως ο εμπνευστής και δημιουργός του σχεδίου κατάληψης του Μπιζανίου. Το 1916-17, ωστόσο, έφτασε η ώρα της ρήξης με τον Βενιζέλο. Ο Μεταξάς έμεινε, ως φανατικός φιλοβασιλικός, πιστός στον Κωνσταντίνο Α΄, την ώρα που ο Βενιζέλος παραιτείτο και συγκροτούσε στη Θεσσαλονίκη την «Κυβέρνηση της Εθνικής Άμυνας».

Ύστερα από σειρά εξελίξεων, ο Μεταξάς ίδρυσε το 1922 το δικό του κόμμα, το Κόμμα των Ελευθεροφρόνων. Εισήλθε στη Βουλή για πρώτη φορά το 1935, αφού έλαβε 152.285 ψήφους και εξέλεξε επτά βουλευτές. Η συγκεκριμένη εποχή ήταν εποχή πολιτικών αναταραχών, ακυβερνησίας και ρευστότητας. Έτσι, με νέο εκλογικό σύστημα, ο Μεταξάς κατόρθωσε το 1936, λαμβάνοντας το 1/3 των ψήφων που είχε λάβει την προηγούμενη φορά και συγκεκριμένα 50.137, να εκλέξει και πάλι επτά βουλευτές.

Στην κρίσιμη εκείνη εκλογική αναμέτρηση, το Κόμμα των Φιλελευθέρων του Ελευθερίου Βενιζέλου και το Λαϊκό Κόμμα του Παναγή Τσαλδάρη ισοψήφισαν. Έτσι, κατά το τότε ισχύον Σύνταγμα, ο βασιλιάς Γεώργιος Β΄ αναδεικνυόταν αυτομάτως σε ρυθμιστή των πολιτικών διαδικασιών. Στις 30 Νοεμβρίου 1935 ο Γεώργιος διόρισε πρωθυπουργό τον Κωνσταντίνο Δεμερτζή με την εντολή να σχηματίσει μία «άχρουν κυβέρνηση», δηλαδή μια κυβέρνηση κομματικά ουδέτερη, με συμμετοχή εκπροσώπων όσο το δυνατών περισσότερων κομμάτων, πλην φυσικά του ΚΚΕ. Στις 9 Μαρτίου 1936 ο βασιλάς διόρισε τον Ιωάννη Μεταξά αντιπρόεδρο της κυβέρνησης και Υπουργό των Στρατιωτικών. Επρόκειτο, αναμφίβολα, για το πρώτο βήμα προς τη δικτατορία της 4^ης Αυγούστου.

Στις 18 Μαρτίου 1936 ο Ελευθέριος Βενιζέλος, αυτοεξόριστος στο Παρίσι, παθαίνει εγκεφαλικό και πεθαίνει σε ηλικία 72 ετών. Η σορός του έρχεται στην Ελλάδα, αλλά το μίσος των βασιλικών κύκλων της κυβέρνησης και φυσικά των ίδιων των ανακτόρων δεν επιτρέπουν στον Βενιζέλο να επιστέψει στην Αθήνα ούτε νεκρός, ώστε να πραγματοποιηθεί εξόδιος ακολουθία. Έτσι, το πλοίο που τον μεταφέρει πηγαίνει κατευθείαν στην Κρήτη, όπου και θα ταφεί, στο Ακρωτήρι των Χανίων.

Λιγότερο από ένα μήνα αργότερα, στις 13 Απριλίου ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Δεμερτζής πεθαίνει εντελώς αιφνιδίως από ανακοπή καρδιάς. Αμέσως ο βασιλιάς διορίζει τον Μεταξά πρωθυπουργό. Μολονότι διαπρεπείς προσωπικότητες της εποχής εξέφρασαν επιφυλάξεις, τα αστικά κόμματα έδωσαν αμφότερα ψήφο εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση Μεταξά. Στις 30 Απριλίου 1936 η Βουλή, με ψήφισμά της, παρέσχε απόλυτη ελευθερία κινήσεων στον Μεταξά. Επίσης, στις 17 Μαΐου 1936 έφυγε από τη ζωή ο αρχηγός του Λαϊκού Κόμματος και πρώην πρωθυπουργός, Παναγής Τσαλδάρης, αφήνοντας και το συντηρητικό-φιλοβασιλικό στρατόπεδο «ορφανό». Τον Ιανουάριο του ίδιου έτους είχε φύγει από τη ζωή ο επίσης πρώην πρωθυπουργός και πραξικοπηματίας, στρατηγός Γεώργιος Κονδύλης.

Τη δεδομένη στιγμή, την πλέον απειλητική για την ασθενική μεσοπολεμική ελληνική δημοκρατία, μετά τη δικτατορία του Πάγκαλου, το ΚΚΕ έδωσε τη χαριστική βολή. Στις 8-10 Μαΐου 1936 στη Θεσσαλονίκη έλαβε χώρα μεγάλη καπνεργατική απεργία, κατά την οποία η κρατική καταστολή υπήρξε ωμότατη και είχε ως αποτέλεσμα 12 νεκρούς και 300 τραυματίες. Σε αντίδραση των γεγονότων αυτών, ακολούθησε παλλαϊκή απεργία και διαδήλωση, την οποία υποστήριξε και η ίδια η στρατιωτική φρουρά που στάλθηκε για να την καταστείλει. Το τελευταίο αυτό γεγονός ερμηνεύτηκε λανθασμένα από την ηγεσία του ΚΚΕ ως ένδειξη επαναστατικού κλίματος στο λαό και ως το ελληνικό ανάλογο του ρωσικού επαναστατικού κινήματος που είχε λάβει χώρα στην Αγία Πετρούπολη τον Φεβρουάριο του 1917 και λειτούργησε ως πρελούδιο της Οκτωβριανής Επανάστασης.

Κάτι τέτοιο όμως στην Ελλάδα δεν επρόκειτο να συμβεί, καθώς οι πλατιές λαϊκές μάζες δυσανασχετούσαν μεν με την άλογη κρατική βία, αλλά δεν οργανώνονταν μαζικά στο ΚΚΕ. Χαρακτηριστικό μάλιστα είναι το γεγονός της μικρής επιρροής του κομμουνιστικού κόμματος στον αγροτικό πληθυσμό της χώρας, ο οποίος στην πλειοψηφία του εξακολουθούσε να στηρίζει τα αστικά κόμματα.

Όμως το κομμουνιστικό κόμμα, σα να μην υφίστατο η πραγματικότητα αυτή, προχώρησε σε δεύτερο απανωτό σφάλμα. Με συμφωνία όλων των συνδικαλιστικών παρατάξεων προχώρησε σε κήρυξη πανελλαδικής απεργίας για τις 5 Αυγούστου, μέσα σε κλίμα γενικευμένης πόλωσης και με τον – γνωστό για τις αντι-δημοκρατικές του απόψεις – Ιωάννη Μεταξά, ήδη προ πολλού, νόμιμα διορισμένο πρωθυπουργό της χώρας.

Η προκήρυξη της απεργίας τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή έδωσε στον Μεταξά την αφορμή που μέχρι τότε ενδόμυχα ζητούσε προκειμένου να μετατρέψει τη νομιμοφανή εξουσία του σε ολοκληρωτικό καθεστώς. Έχοντας την υποστήριξη των αστικών πολιτικών δυνάμεων, εκμεταλλεύτηκε τα γεγονότα της Θεσσαλονίκης για να παρουσιάσει τις εργατικές κινητοποιήσεις ως προπομπούς ανατροπής του πολιτεύματος. Ενίσχυσε την κρατική καταστολή, ήλεγξε όλες τις συνδικαλιστικές και κομματικές οργανώσεις, αφού «αποκατέστησε την τάξη» στη συμπρωτεύουσα χρησιμοποιώντας ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις. Κήρυξε τον στρατιωτικό νόμο στη Μακεδονία, διέλυσε τις εργατικές οργανώσεις και ουσιαστικά έθεσε εκτός νόμου το ΚΚΕ, συλλαμβάνοντας 1.500 μέλη του.

Στις 4 Αυγούστου 1936 ο Μεταξάς έπεισε τον βασιλιά Γεώργιο Β΄ να του παραχωρήσει έκτακτες εξουσίες. Η Βουλή είχε αναστείλει τις εργασίες τις από τον Απρίλιο του ίδιου έτους και, όπως φάνηκε, δεν επρόκειτο να ξαναλειτουργήσει μέχρι το 1946. Αμέσως ο Μεταξάς ανέστειλε πολλές ατομικές ελευθερίες που κατοχυρώνονταν στο Σύνταγμα και προχώρησε σε μαζικές συλλήψεις αντιφρονούντων. Η δικτατορία ήταν γεγονός.

Η ιστορία αυτή αποκαλύπτει με τρόπο κυνικό πώς ο συνδυασμός πολιτικής αφέλειας (αστικά κόμματα) και πολιτικής αφροσύνης (ΚΚΕ) είναι ικανός να τυφλώσει σε τέτοιο βαθμό άπαντες ώστε να μη μπορούν να διαβλέψουν το απολύτως προφανές, την εκκόλαψη μιας δικτατορίας διά της νόμιμης οδού.

Η ιστορία συχνά διδάσκει με τρόπο τραγικό και – δίχως να κάνει κύκλους, όπως πολλοί θεωρούν – δημιουργεί πραγματικότητες σκληρές, ως αποτελέσματα κοντόφθαλμων πολιτικών επιλογών.

Υ.Γ. Το «καταραμένο» έτους 1936 θα αποτελεί πάντα μια πρώτης τάξεως ευκαιρία διαπλάσεως θεωρίας συνωμοσίας από τους φαν του είδους, γύρω από το γιατί και πώς συνέβη να φύγουν από τη ζωή τρεις πρώην (Κονδύλης, Βενιζέλος, Τσαλδάρης) και ένας νυν (Δεμερτζής) πρωθυπουργός, σε διάστημα λίγων μηνών, αφήνοντας, άθελά τους, το πεδίο ελεύθερο στο Μεταξά. 

Ένα είναι βέβαιο: Μέσα από ευτυχείς ή ατυχείς συγκυρίες, το «τυχαίο» ήταν και παραμένει πάντοτε μέρος της ιστορίας. Καμιά φορά απλώς αρέσκεται από κομπάρσος να μετατρέπεται σε πρωταγωνιστή... 

Ιστορική Πηγή:

Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Τόμος 18, Εκδ. Λυμπέρη, 2010, σελ. 277-281.

Η κληρονομιά μιας φωτογραφίας

Ο Χέλμουτ Κολ έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 87 ετών. Υπήρξε ένας από τους πιο σημαντικούς Γερμανούς και Ευρωπαίους πολιτικούς μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Διετέλεσε Καγκελάριος της Γερμανίας, πρωταγωνίστησε στη γερμανική ενοποίηση, καθώς και στη γαλλογερμανική συμφιλίωση. Αφιερώματα θα γίνουν πολλά, βιβλία θα γραφτούν, αναλύσεις θα ξεδιπλωθούν. Στέκομαι, αυτή τη στιγμή, σε ένα συγκεκριμένο φωτογραφικό στιγμιότυπο που, κατά τη γνώμη μου, οφείλει να αποτελεί οδηγό για κάθε σύγχρονο Ευρωπαίο πολίτη ή πολιτικό, στη σημερινή μεγάλη κρίση.

Στις 22 Σεπτεμβρίου του 1984 ο Γάλλος σοσιαλιστής Πρόεδρος, Φρανσουά Μιττεράν, και ο Γερμανός χριστιανοδημοκράτης Καγκελάριος, Χέλμουτ Κολ, δίνουν τα χέρια και τα κρατούν ενωμένα για αρκετή ώρα, καθώς αποτύουν φόρο τιμής στο μνημείο της Μάχης του Βερντέν. Μια μεγάλη στιγμή από δυο μεγάλους άνδρες, που πρέπει πάντα να κατέχει εξέχουσα θέση στις μνήμες όλων των γνήσιων Ευρωπαίων.

Για όσους έζησαν εκείνη την εποχή και ιδίως όσους έζησαν Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και Ψυχρό Πόλεμο, η συγκεκριμένη φωτογραφία λέει πολλά περισσότερα από όσα "προσπαθεί να πει" σε εμάς τους νεότερους. Η γενιά του Erasmus, των εύκολων διευρωπαϊκών ταξιδιών, της κατάργησης των τελών περιαγωγής στην τηλεφωνία, των ελεύθερων ψηφιακών βιβλιοθηκών, των κινημάτων σεβασμού στη διαφορετικότητα, της κατοχυρωμένης προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μέχρι τα 4ης γενιάς και τόσων άλλων επιτευγμάτων, δεν δικαιούται να αγνοεί αυτή τη φωτογραφία.

Οφείλουμε να γνωρίζουμε ότι τα πράγματα δεν ήταν πάντα έτσι. Ότι για να μπορέσει να τραβηχτεί κάποια στιγμή αυτή η φωτογραφία, στη διάρκεια 60 ετών ειρήνης στην ευρωπαϊκή ήπειρο, κάποιοι ποταμοί αίματος είχαν χυθεί νωρίτερα. Ποταμοί αίματος από ανθρώπους που δεν ανέχονταν το διαφορετικό, δεν άντεχαν την αριστεία αν αυτή προερχόταν από άνθρωπο άλλης φυλής, δεν άντεχαν την επιστημονική και επαγγελματική καταξίωση όσων διαφωνούσαν μαζί τους.

Εκείνες οι ιδέες της βίας, της μισαλλοδοξίας και του σκοταδισμού αντιπαλεύτηκαν από το πάθος για ειρήνη, κοινή ανάπτυξη και ευημερία και ναι, κοινή επιδίωξη συμφερόντων.

Οι ανωτέρω εικονιζόμενοι αγάπησαν κάτι μεγαλύτερο από τις ατομικές πολιτικές τους καριέρες και τον εθνικιστικό σωβινισμό, στον οποίο πολλάκις είχαν πρωταγωνιστήσει οι χώρες τους. Αγάπησαν την Ευρώπη ως έννοια "ενότητας στη διαφορετικότητα", ένωση δικαίου και διαρκή προσπάθεια αλληλοκατανόησης.

Το στοίχημα που επί 60 χρόνια κερδήθηκε στην ήπειρο αυτή, θα είναι καταστροφικό να χαθεί τώρα. Με την ευχή φυσικά να αναπαυθεί εν ειρήνη ο Χέλμουτ Κολ, εύχομαι προσωπικά η φωτογραφία αυτή να βρίσκει πάντα μια γωνίτσα στο νου κάθε μεγαλόσχημου παράγοντα στα ευρωπαϊκά και εθνικά πράγματα αυτής της πολύπαθης περιοχής του πλανήτη.

Το τέλος της Ιστορίας και η αμφισβήτηση της Πολιτικής

Σήμερα τα ξημερώματα ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης έφυγε από τη ζωή, πλήρης ημερών, σε ηλικία 99 ετών. Ήταν ο τελευταίος μιας μεγάλης γενιάς πολιτικών ανδρών αυτής της χώρας. Άνθρωπος με οξύ νου, πάθος για τις ιδέες του, πάθος να καταστήσει τον κοινωνικό και πολιτικό φιλελευθερισμό κυρίαρχο ρεύμα στην κοινωνία και πρωτίστως στη συντηρητική παράταξη. Η ιστορία δείχνει ότι δεν πέτυχε τον στόχο του, καθώς αν τον είχε πετύχει, η χώρα δεν θα διερχόταν τώρα από το έβδομο έτος της πιο σκληρής και οριζοντίως πλήττουσας τους ανθρώπους της κρίσης από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Και αυτό είναι μεν προσωπική μου εκτίμηση, στηρίζεται δε, θεωρώ, σε πραγματικά και αναντίρρητα γεγονότα.

Σκοπός του παρόντος κειμένου δεν είναι να καταγράψει τη βιογραφία ούτε φυσικά να φιλοτεχνήσει την αγιογραφία του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη. Ο ψηλός Κρητικός ήταν ένας πολιτικός που έζησε και πρωταγωνίστησε σε εποχές μεγάλων πολιτικών παθών, υποπίπτοντας ο ίδιος σε λάθη αλλά και μη καταφέρνοντας να κάνει πράξη το σύνολο των θετικών προγραμματικών εξαγγελιών του.

Στόχος μου είναι να προβώ σε ένα άλλου είδους σχόλιο, που αφορά την ηθική της πολιτικής και κυρίως τη συνάρτηση του μεγέθους των πολιτικών προσωπικοτήτων με την εκάστοτε εποχή στην οποία αυτές δραστηριοποιούνται. Ο Μητσοτάκης ακολούθησε τον Κωνσταντίνο Στεφανόπουλο στο αιώνιο ταξίδι. Είχαν προηγηθεί ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και ο Ανδρέας Παπανδρέου σε ό,τι αφορά τους πρωταγωνιστές της μεταπολιτευτικής περιόδου. Διαφορετικές μεταξύ τους προσωπικότητες. Έχω άποψη για καθέναν ξεχωριστά και προφανώς κάθε Έλληνας πρέπει να έχει, ιδίως όσο πιο μεγάλος είναι ηλικιακά. Ένα κοινό χαρακτηριστικό τους θέλω να σημειώσω: Ήταν όλοι τους ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ. Δηλαδή, άνθρωποι που – ναι, στην εποχή του μπαλκονιού – έβρισκαν πάντα τον τρόπο και τα λόγια να βγουν στο μπαλκόνι και να πουν αυτό που σκέπτονταν, με λαϊκισμούς, με λάθη, με πολιτικά ατοπήματα, με όξυνση των λαϊκών παθών. Ναι, σε όλα. Αλλά πάντα μέσα στην πολιτική αρένα, μέσα στο γήπεδο και συχνά τριγύρω από αυτό. Όχι μέσω ομάδων 18χρονων και 20χρονων trolls σε υπόγεια κομματικών γραφείων, όχι μέσω τρίτων κηρύκων του τυφλού μίσους και σίγουρα όχι μέσω θιασωτών τρομοκρατικών επιθέσεων και κρεμαλών στο Σύνταγμα.

Με τον θάνατο του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη έκλεισε τυπικά ένας κύκλος που ουσιαστικά έχει κλείσει από το 2010, με την είσοδο της Ελλάδας στα προγράμματα δημοσιονομικής στήριξης. Ο κύκλος λεγόταν «Μεταπολίτευση». Πολύ ωραία με αυτό, κάποια στιγμή θα συνέβαινε και δεν ήταν φυσικά δυνατό οι ίδιες πολιτικές φυσιογνωμίες να εξακολουθούν να πρωταγωνιστούν για άλλα σαράντα χρόνια. Το ζήτημα είναι ότι ο μεγάλος κίνδυνος που ελλοχεύει είναι να σταματήσει να πρωταγωνιστεί η ίδια η Πολιτική. Η ίδια η τέχνη του πείθειν, η τέχνη που ο Λευτέρης Κουσούλης εύστοχα ορίζει διττά στο «Ελάχιστο λεξικό» του: Πρωτίστως και «πρωτογόνως», «πολιτική είναι ο θεσμικός έλεγχος της βίας» και συμπληρωματικά: «Πολιτική είναι η λειτουργία που διαρυθμίζει τη σύγκρουση με σκοπό τη συνύπαρξη»[1]. Αυτοί οι ορισμοί πλήττονται καίρια και κάθε μέρα κρίσης που περνά θρυμματίζονται μπροστά στον οχετολογικό λόγο της δήθεν «μετα-αλήθειας», των fake news και μιας συγκεκριμένης δήθεν ελευθεροστομίας που μοναδικό σκοπό της ύπαρξής της έχει τη δολοφονία χαρακτήρων, υποκαθιστώντας θεσμούς, δικαιοσύνη, πολιτικούς, πολιτική και τελικά εκείνον υπέρ του οποίου υφίστανται και λειτουργούν όλα τα ανωτέρα: τον «Λαό». Εντός εισαγωγικών, γιατί λαός ενιαίος και αδιαίρετος, δηλαδή κοπάδι υπηκόοων - πειθήνιων οργάνων, δεν πιστεύω ότι υπάρχει και δεν θα έπρεπε να υπάρχει. Πιο σωστά, λοιπόν, η – προσωρινή θέλω να ελπίζω – ήττα της πολιτικής συνιστά πρωτίστως ήττα των καθενός πολίτη ξεχωριστά και όχι των πολιτικών. Και βέβαια σε κάθε τέτοια ήττα οι πρώτοι που χαίρονται είναι οι φασίστες. Ιδεολόγοι ηγήτορες ή ακαλλιέργητοι ακόλουθοι, λίγο με απασχολεί. Αυτό που μετράει είναι η ύπαρξη και η αύξησή τους. Η αύξηση των ανθρώπων που εύχονται θανατικά και καρκίνους. Η αύξηση ανθρώπων που προτιμούν να τραμπουκήσουν, να βρίσουν, να ρημάξουν, να κάψουν τρόλεϊ, να σπάσουν στο ξύλο μετανάστες, να χτυπήσουν δολοφονικά βουλευτές, να εισβάλουν ετσιθελικά στη βουλή και να βρίσουν πολιτικούς στα γήπεδα ενώ προσποιούνται τους δήθεν "ακομμάτιστους". Ο φασισμός, ο ολοκληρωτισμός, κόκκινος, μαύρος ή πορτοκαλί, έχει πάντα το ίδιο πρόσωπο: Αυτό της απρόκλητης βίας, της μηδενικής ανεκτικότητας στη διαφορετικότητα και του λαϊκισμού που ξυπνά τα αίσχιστα ανθρώπινα ήθη.

Η αποχώρηση της πολιτικής από το προσκήνιο γεννά αναμφίβολα πρόσφορο έδαφος για όλες τις σκοτεινές δυνάμεις της μισαλλοδοξίας και του πνευματικού εκφασισμού.

Ζήσαμε το τέλος ενός τμήματος της Ιστορίας. Με την ευχή να είναι ελαφρύ το χώμα που θα σκεπάσει τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, εύχομαι να μη ζήσουμε/ζούμε και το οριστικό τέλος της Πολιτικής.

---

[1]Κουσούλης Λ., Ελάχιστο λεξικό & 16 αφορισμοί, Μεταμεσονύκτιες Εκδόσεις, Αθήνα 2017, σελ. 24.

Τι έχει αλλάξει από τότε;

Στις 6 Ιουνίου 1933 το αυτοκίνητο του Ελευθερίου Βενιζέλου δέχεται 66 σφαίρες.
Δύο μέρες αργότερα η εφημερίδα "Ελληνική" - όργανο του Ιωάννη Μεταξά - γράφει εμετικά:

"Τους ήρωας της οδού Κηφισίας, αυτών των οποίων τα ονόματα θα τιμήση η εθνική ιστορία με χρυσά γράμματα, ας τους μιμηθώμεν όλοι, αφού τα ύψιστα συμφέροντα της πατρίδος αυτό απαιτούν. Εις τας απειλάς του βενιζελισμού πρέπει ο αντιβενιζελισμός να απαντήση με έργα της αγριωτέρας σκληρότητος, εάν δεν θέλη να ατιμασθή και να εξευτελισθή... Γίγαντες του αντιβενιζελικού λαού, εγερθήτε και ορμήσατε! Εις την ορμήν σας δε ας μη υπάρξη ούτε οίκτος ούτε έλεος διά την συντριβήν και τον αφανισμόν των αντιπάλων σας..."

Διαβάστε συγκεκριμένα σημερινά (26-05-2017) πρωτοσέλιδα "εφημερίδων" και βγάλτε τα συμπεράσματά ως προς το αν έχει αλλάξει κάτι από τότε σε κοινωνικό επίπεδο...

Ο Ισοκράτης για τη χρηστή διακυβέρνηση

Η σημερινή ανάρτηση δεν αποτελεί ένα ακόμη αφιέρωμα. Περισσότερο πρόκειται για έναν ιστορικό σηματοδότη για όλους τους πολιτικούς άρχοντες.
Ο πάντα επίκαιρος Ισοκράτης, όσο αγοραφοβικός ήταν, τόσο πάθος και ευθυκρισεία τον χαρακτήριζαν, τα οποία και αποτύπωνε στα γραπτά του. Στο απόσπασμα που ακολουθεί, ο μεγάλος ρητοροδιδάσκαλος αναλύει την έννοια της χρηστής διακυβέρνησης. Οι συμβουλές προς τον εκάστοτε ηγεμόνα όσον αφορά τον τρόπο επιλογής των ανθρώπων του στενού του περιβάλλοντος πρέπει να χαρακτηρίζονται, κατά τον Ισοκράτη, από τις αρετές της εγκράτειας, της σωφροσύνης και της τήρησης του ορθού μέτρου.

 [27] Φίλους κτῶ μὴ πάντας τοὺς βουλομένους, ἀλλὰ
τοὺς τῆς σῆς φύσεως ἀξίους ὄντας, μηδὲ μεθ’ ὧν ἥδιστα
συνδιατρίψεις, ἀλλὰ μεθ’ ὧν ἄριστα τὴν πόλιν διοικήσεις.
ἀκριβεῖς ποιοῦ τὰς δοκιμασίας τῶν συνόντων, εἰδὼς ὅτι
πάντες οἱ μή σοι πλησιάσαντες ὅμοιόν σε τοῖς χρωμένοις
εἶναι νομιοῦσιν. τοιούτους ἐφίστη τοῖς πράγμασιν τοῖς μὴ
διὰ σοῦ γιγνομένοις, ὡς αὐτὸς τὰς αἰτίας ἕξων ὧν ἂν ἐκεῖνοι
πράξωσιν. [28] πιστοὺς ἡγοῦ μὴ τοὺς ἅπαν ὅ τι ἂν λέγῃς ἢ
ποιῇς ἐπαινοῦντας, ἀλλὰ τοὺς τοῖς ἁμαρτανομένοις ἐπιτι-
μῶντας. δίδου παρρησίαν τοῖς εὖ φρονοῦσιν, ἵνα περὶ ὧν
ἂν ἀμφιγνοῇς, ἔχῃς τοὺς συνδοκιμάσοντας. διόρα καὶ τοὺς
τέχνῃ κολακεύοντας καὶ τοὺς μετ’ εὐνοίας θεραπεύοντας,
ἵνα μὴ πλέον οἱ πονηροὶ τῶν χρηστῶν ἔχωσιν. ἄκουε τοὺς
λόγους τοὺς περὶ ἀλλήλων, καὶ πειρῶ γνωρίζειν ἅμα τούς
τε λέγοντας, ὁποῖοί τινές εἰσι, καὶ περὶ ὧν ἂν λέγωσιν.
[29] ταῖς αὐταῖς κόλαζε ζημίαις τοὺς ψευδῶς διαβάλλοντας,
αἷσπερ τοὺς ἐξαμαρτάνοντας.

    Ἄρχε σαυτοῦ μηδὲν ἧττον ἢ τῶν ἄλλων, καὶ τοῦθ’
ἡγοῦ βασιλικώτατον, ἂν μηδεμιᾷ δουλεύῃς τῶν ἡδονῶν,
ἀλλὰ κρατῇς τῶν ἐπιθυμιῶν μᾶλλον ἢ τῶν πολιτῶν. μηδε-
μίαν συνουσίαν εἰκῇ προσδέχου μηδ’ ἀλογίστως, ἀλλ’ ἐπ’
ἐκείναις ταῖς διατριβαῖς ἔθιζε σαυτὸν χαίρειν, ἐξ ὧν αὐτός
τ’ ἐπιδώσεις καὶ τοῖς ἄλλοις βελτίων εἶναι δόξεις. [30] μὴ
φαίνου φιλοτιμούμενος ἐπὶ τοῖς τοιούτοις ἃ καὶ τοῖς κακοῖς
διαπράξασθαι δυνατόν ἐστιν, ἀλλ’ ἐπ’ ἀρετῇ μέγα φρονῶν,
ἧς οὐδὲν μέρος τοῖς πονηροῖς μέτεστιν. νόμιζε τῶν τιμῶν
ἀληθεστάτας εἶναι μὴ τὰς ἐν τῷ φανερῷ μετὰ δέους γιγνο-
μένας, ἀλλ’ ὅταν αὐτοὶ παρ’ αὑτοῖς ὄντες μᾶλλόν σου τὴν
γνώμην ἢ τὴν τύχην θαυμάζωσιν. λάνθανε μέν, ἢν ἐπί τῴ
σοι συμβῇ τῶν φαύλων χαίρειν, ἐνδείκνυσο δὲ περὶ τὰ
μέγιστα σπουδάζων.

    [31] Μὴ τοὺς μὲν ἄλλους ἀξίου κοσμίως ζῆν τοὺς δὲ
βασιλεῖς ἀτάκτως, ἀλλὰ τὴν σαυτοῦ σωφροσύνην παρά-
δειγμα τοῖς ἄλλοις καθίστη, γιγνώσκων ὅτι τὸ τῆς πόλεως
ὅλης ἦθος ὁμοιοῦται τοῖς ἄρχουσιν. σημεῖον ἔστω σοι τοῦ
καλῶς βασιλεύειν, ἂν τοὺς ἀρχομένους ὁρᾷς εὐπορωτέρους
καὶ σωφρονεστέρους γιγνομένους διὰ τὴν σὴν ἐπιμέλειαν.
[32] περὶ πλείονος ποιοῦ δόξαν καλὴν ἢ πλοῦτον μέγαν τοῖς
παισὶν καταλιπεῖν· ὁ μὲν γὰρ θνητός, ἡ δ’ ἀθάνατος, καὶ
δόξῃ μὲν χρήματα κτητά, δόξα δὲ χρημάτων οὐκ ὠνητή, καὶ
τὰ μὲν καὶ φαύλοις παραγίγνεται, τὴν δ’ οὐχ οἷόν τε ἀλλ’ ἢ
τοὺς διενεγκόντας κτήσασθαι. τρύφα μὲν ἐν ταῖς ἐσθῆσι καὶ
τοῖς περὶ τὸ σῶμα κόσμοις, καρτέρει δ’ ὡς χρὴ τοὺς βασιλεύ-
οντας ἐν τοῖς ἄλλοις ἐπιτηδεύμασιν, ἵν’ οἱ μὲν ὁρῶντες διὰ
τὴν ὄψιν ἄξιόν σε τῆς ἀρχῆς εἶναι νομίζωσιν, οἱ δὲ συνόντες
διὰ τὴν τῆς ψυχῆς ῥώμην τὴν αὐτὴν ἐκείνοις γνώμην ἔχωσιν.

     [33] Ἐπισκόπει τοὺς λόγους ἀεὶ τοὺς σαυτοῦ καὶ τὰς
πράξεις, ἵν’ ὡς ἐλαχίστοις ἁμαρτήμασιν περιπίπτῃς. κράτι-
στον μὲν τῆς ἀκμῆς τῶν καιρῶν τυγχάνειν, ἐπειδὴ δὲ δυσ-
καταμαθήτως ἔχουσιν, ἐλλείπειν αἱροῦ καὶ μὴ πλεονάζειν·
αἱ γὰρ μετριότητες μᾶλλον ἐν ταῖς ἐνδείαις ἢ ταῖς ὑπερβο-
λαῖς ἔνεισιν. [34] ἀστεῖος εἶναι πειρῶ καὶ σεμνός· τὸ μὲν
γὰρ τῇ τυραννίδι πρέπει, τὸ δὲ πρὸς τὰς συνουσίας ἁρμότ-
τει. χαλεπώτατον δὲ τοῦτο πάντων ἐστὶ τῶν προσταγμά-
των· εὑρήσεις γὰρ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τοὺς μὲν σεμνυνομένους
ψυχροὺς ὄντας, τοὺς δὲ βουλομένους ἀστείους εἶναι ταπει-
νοὺς φαινομένους. δεῖ δὲ χρῆσθαι μὲν ἀμφοτέραις ταῖς ἰδέαις
ταύταις, τὴν δὲ συμφορὰν τὴν ἑκατέρᾳ προσοῦσαν διαφεύ-
γειν. [35] ὅ τι ἂν ἀκριβῶσαι βουληθῇς ὧν ἐπίστασθαι προσή-
κει τοὺς βασιλεῖς, ἐμπειρίᾳ μέτιθι καὶ φιλοσοφίᾳ· τὸ μὲν γὰρ
φιλοσοφεῖν τὰς ὁδούς σοι δείξει, τὸ δ’ ἐπ’ αὐτῶν τῶν ἔργων
γυμνάζεσθαι δύνασθαί σε χρῆσθαι τοῖς πράγμασι ποιήσει.

Ισοκράτης προς Νικοκλέα (2.27-35)

Μετάφραση Κ.Θ. Αραπόπουλος. 1950. Ισοκράτους Προς Δημόνικον, Προς Νικοκλέα, Νικοκλής ή Κύπριοι. Αρχαίον κείμενον, εισαγωγή, μετάφρασις, σημειώσεις. Αθήνα: Πάπυρος.

^[27] Να αποκτάς φίλους όχι όλους όσοι θέλουν την φιλίαν σου, αλλ' εκείνους που προσαρμόζονται εις τον χαρακτήρα σου, ούτε εκείνους με τους οποίους θα περάσης ευχάριστα τον χρόνον, αλλά εκείνους μετά των οποίων θα διοικήσης άριστα την πόλιν. Να ελέγχης με ακρίβειαν εκείνους που σε συναναστρέφονται με την πεποίθησιν, ότι όλοι όσοι δεν δύνανται να σε πλησιάσουν, θα πιστεύσουν ότι είσαι όμοιος με εκείνους που απολαύουν την φιλίαν σου. Εις τας υποθέσεις, που δεν διεξάγονται υπό σού, να διορίζης προς διαχείρισίν των άλλους με την ιδέαν ότι συ ο ίδιος θα ευθύνεσαι δι' όσα εκείνοι θα πράξουν. ^[28] Να νομίζης ως τους πλέον πιστούς σου φίλους όχι εκείνους που επαινούν παν ό,τι ήθελες είπει ή πράξει, αλλ' εκείνους που σε επικρίνουν διά τα σφάλματά σου. Να παρέχης ελευθερίαν λόγου εις τους ορθώς σκεπτομένους, διά να έχης εκείνους με τους οποίους μαζί θα εξετάσης τα ζητήματα διά τα οποία αμφιβάλλεις. Να διακρίνης τους επιτηδείους κόλακας από εκείνους, οι οποίοι προσφέρουν τας υπηρεσίας των κινούμενοι από ευμενή διάθεσιν, διά να μη ευρίσκωνται πλησίον σου εις ανωτέραν μοίραν οι κακοί από τους εναρέτους. Άκουε τους λόγους τους οποίους λέγουν οι άνθρωποι περί αλλήλων και προσπάθει να διαφωτίζεσαι συγχρόνως και δι' εκείνους που ομιλούν ποίοι είναι και δι' εκείνους διά τους οποίους ούτοι ομιλούν. ^[29] Με τας ιδίας τιμωρίας να τιμωρής τους συκοφάντας με τας οποίας τιμωρείς τους εγκληματούντας.
Να κυριαρχής του εαυτού σου εξ ίσου όπως εξουσιάζεις τους άλλους, και τούτο να νομίζης ότι είναι το κατ' εξοχήν προτέρημα του βασιλέως, δηλαδή να μη εξουσιάζεσαι από καμμίαν ηδονήν, αλλά περισσότερον να είσαι κυρίαρχος των παθών σου, παρά των πολιτών. Να μη συνάπτης κανένα σύνδεσμον άνευ λόγου και απερισκέπτως, αλλά να συνηθίζης τον εαυτόν σου να ευχαριστήται με εκείνας εκ των ενασχολήσεων, εκ των οποίων και συ ο ίδιος θα προοδεύσης και εις τους άλλους θα φανής ότι είσαι καλύτερος.
^[30] Να μη στηρίζης την φήμην σου εις τας τοιαύτας πράξεις τας οποίας και οι κακοί δύνανται να πράξουν, αλλά να φαίνεσαι ότι είσαι υπερήφανος διά την αρετήν σου, της οποίας ουδόλως μετέχουν οι κακοί. Να νομίζης ότι αληθέσταται εκ των τιμών είναι όχι εκείναι αι οποίαι αποδίδονται εις το φανερόν και εμπνέονται από φόβον, αλλ' αι τιμαί, αι οποίαι προέρχονται από ανθρώπους, οι οποίοι ευρισκόμενοι μόνοι των θαυμάζουν μάλλον τον χαρακτήρα σου παρά την περιουσίαν σου. Να προσπαθής να μη γίνεσαι αντιληπτός, αν σου συμβή να ευχαριστηθής διά κάτι ανάξιον λόγου, να φαίνεσαι δε ότι ασχολείσαι με τα ευγενή και μεγάλα. ^[31] Να μη έχεις την αξίωσιν οι μεν άλλοι να ζουν κοσμίως, οι δε βασιλείς χωρίς ευπρέπειαν, αλλά την ιδικήν σου σωφροσύνην να παρέχης παράδειγμα εις τους άλλους, έχων υπ' όψιν σου ότι ο χαρακτήρ ολοκλήρου της πόλεως διαμορφούται κατά τρόπον όμοιον προς τον χαρακτήρα των αρχόντων. Ας είναι εις σε ως σημείον ότι κυβερνάς με σωφροσύνην το ότι βλέπεις τους υπηκόους σου να γίνωνται ευπορώτεροι και χρηστότεροι το ήθος διά των φροντίδων σου. ^[32] Να θέτης εις ανωτέραν μοίραν το να αφήσης εις τα παιδιά σου καλόν όνομα παρά μεγάλην περιουσίαν· διότι ο μεν πλούτος είναι θνητός η δε καλή φήμη αθάνατος, και διά της καλής μεν φήμης δύνανται να αποκτηθούν τα χρήματα, αλλά η καλή φήμη δεν δύναται να εξαγορασθή διά των χρημάτων· και τα μεν χρήματα έρχονται εις τας χείρας και των κακών, την δε καλήν φήμην δεν είναι δυνατόν να αποκτήσουν παρά μόνον όσοι διεκρίθησαν. Να ενδύεσαι με μεγαλοπρέπειαν και να καλλωπίζεσαι, τουναντίον δε να τηρής το μέτρον εις τας άλλας συνηθείας της ζωής, όπως αρμόζει εις τους βασιλείς, ίνα εκείνοι μεν που σε βλέπουν σε νομίζουν άξιον της αρχής κρίνοντες από την καθόλου εξωτερικήν εμφάνισιν, όσοι δε σε συναναστρέφονται, βλέποντες την δύναμιν της ψυχής σου, να έχουν την ιδίαν γνώμην περί σού με όσους κρίνουν από την εξωτερικήν σου όψιν. ^[33] Να εξετάζης μετά προσοχής πάντοτε τους λόγους σου και τας πράξεις σου, διά να περιπίπτης όσον το δυνατόν εις ολιγώτερα σφάλματα. Διότι άριστον μεν είναι να επιτυγχάνη κανείς το προσήκον μέτρον, αλλ' επειδή δυσκόλως γίνεται τούτο αντιληπτόν, να προτιμάς να έχης ολιγώτερα του δέοντος και όχι περισσότερα· διότι το προσήκον μέτρον (το ορθόν) ενυπάρχει μάλλον εις την έλλειψιν παρά εις την υπερβολήν.
^[34] Να είσαι ευγενής εις τους τρόπους σου και σοβαρός· διότι η μεν σοβαρότης αρμόζει εις την άσκησιν της απολύτου εξουσίας, η δε ευγένεια είναι το στόλισμα της εν τη κοινωνία αναστροφής· η συμβουλή αύτη είναι η δυσκολωτάτη από όλας τας συμβουλάς· διότι θα εύρης ως επί το πολύ εκείνους μεν που είναι σοβαροί να είναι ψυχροί, εκείνοι δε που θέλουν να είναι ευγενείς, να φαίνωνται ταπεινοί· πρέπει λοιπόν να μεταχειρίζεσαι μεν και τας δύο ταύτας ιδιότητας, να αποφεύγης δε το μειονέκτημα που υπάρχει εις εκάστην εκ τούτων. ^[35] Ό,τι θελήσης να εξακριβώσης εξ εκείνων τα οποία πρέπει να γνωρίζουν οι βασιλείς, να το επιδιώκης συνενώνων την πείραν με την θεωρίαν· διότι η μεν θεωρία θα σου δείξη την μέθοδον της ερεύνης, το να γυμνάζεσαι δε επάνω εις αυτά τα έργα (η εμπειρία) θα σε κάμη να δύνασαι να μεταχειρίζεσαι αυτά τα πράγματα.

Πηγή: Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα - Ανθολόγιο Αττικής Πεζογραφίας

http://www.greek-language.gr/greekLang/ancient_greek/tools/corpora/anthology/content.html?t=303

Πρώτη μέρα στο σχολείο

Την πρώτη ημέρα του σχολείου, η μικρή μαθήτρια δεν συνοδεύτηκε από τους γονείς της, παρά μόνο από τέσσερις οπλισμένους αστυνομικούς.

Την διαδρομή από το σπίτι της έως το σχολείο την έκανε ανάμεσα σε πλήθος που ήταν παρατεταγμένο στις δύο πλευρές του δρόμου, ανάμεσα σε ουρλιαχτά και σε αντικείμενα που της πετούσαν για να την χτυπήσουν.

Όταν μπήκε στην αίθουσα της τάξης της, αντιλήφθηκε ότι ήταν η μοναδική μαθήτρια παρούσα: Όλοι οι άλλοι μαθητές είχαν αποτραβηχτεί από τους γονείς τους. Και όχι μόνο. Και οι δάσκαλοι αρνήθηκαν να κάνουν το μάθημά τους: Όλοι εκτός μιας, που για ένα έτος ήταν η μοναδική της δασκάλα.

Για όλο έτος η μικρή μαθήτρια έπαιρνε μαζί της φαγητό από το σπίτι της για να αποφύγει απόπειρες δηλητηρίασης. Και η οικογένειά της υπέστη εκβιασμούς: Ο πατέρας της έχασε την εργασία του, στη μητέρα της απαγορεύτηκε να πραγματοποιεί τα ψώνια της στο γειτονικό μπακάλικο, οι παππούδες της εκδιώχθηκαν από τους αγρούς που καλλιεργούσαν, όπου κατείχαν μονάχα το μισό της παραγωγής τους.

Το μοναδικό φταίξιμο της Ruby Bridges ήταν το μαύρο χρώμα του δέρματός της. Ήταν η πρώτη έγχρωμη μαθήτρια που μπήκε σε ένα σχολείο, κάτι που έως εκείνη την στιγμή ήταν προνόμιο των λευκών.

Ήταν το 1960, στη Νέα Ορλεάνη.